فضای Subarachnoic حاوی CSF

مایع مغزی نخاعی یا CSF ، مایعی شفاف و بی رنگ است و ویسکوزیته ی آن مشابه آب می باشد. حجم کل CSF در افراد بالغ، 90 – 150 میلی لیتر و در نوزادان 10 – 60 میلی لیتر است. CSF در حالت طبیعی سلول ندارد. پس حضور هر سلولی حتی با شمارش کم، بیانگر یک حالت بیماری زا است.

مشکل رایج در ارزیابی CSF ، افتراق خونیزی واقعی از خونریزی ناشی از نمونه گیری است که به آن Traumatic tap می گویند.

در هر دو حالت مایع مغزی نخاعی شدیدا خونی میشود. اگر شمارش تام اریتروسیت در اولین لوله جمع آوری شده، به طور قابل توجهی بیشتر از آخرین لوله جمع شده باشد Traumatic tap مطرح است. ولی در خونریزی های پاتولوژیک، ظاهر مایع نسبتا یکنواخت باقی میماند.

زانتوکرومیا یا Xanthochromia

مایع شناور صورتی- نارنجی است که توسط محصولات تجزیه شده هموگلوبین ایجاد میشود. برای تشخیص گزانتوکرومی باید CSF را ابتدا سانتریفیوژ کرد و سپس مایع رویی آن را با لوله محتوی آب مقطر مقایسه کرد. CSF گزانتوکرومیک به علت لیز گلبول قرمز و تخریب هموگلوبین صورتی- نارنجی و یا زردرنگ می باشد.

گزانتوکرومی صورتی کمرنگ تا نارنجی که به علت آزاد شدن اکسی هموگلوبین می باشد، چهار ساعت پس از شروع خونریزی زیر عنکبوتیه در پونکسیون کمری دیده می شود. حدود %۲۰ پونکسیون های کمری ، تروماتیک می باشند.

* یکی از نشانه های قطعی خونریزی CNS، فاگوسیتوز اریتروسیت ها توسط هیستوسیت ها است ( اریتروفاگوسیتوز ).

بعد از خونریزی تقریبا ۱۸ ساعت طول می کشد تا هیستوسیت ها حرکت کنند و اریتروسیت ها را فاگوسیت کنند. اگر مدتی از خونریزی گذشته باشد، کریستال های هماتوئیدین داخل سلول یا خارج سلول دیده می شوند.

شمارش لکوسیت ها و اریتروسیت ها در آنالیز مایع مغزی نخاعی

محدوده مرجع برای شمارش طبیعی لکوسیت با توجه به سن در هر میکرولیتر CSF در جدول زیر آمده است.

شمارش طبیعی لکوسیت با توجه به سن در هر میکرولیتر CSF
Reference Range age
0-5 بزرگسالان
0-10 5 سالگی تا سن بلوغ
0-20 1-4 سال
0-30 زیر 1 سال

شمارش کامل گلبول سفید را نمی شود بدون شمارش کامل گلبول قرمز تفسیر کرد. زمانی که یک نمونه به عنوان Traumatic tap گرفته می شود، شمارش WBC و RBC بیانگر نسبت WBC به RBC مشابه با خون محیطی بیمار هستند. طبق یک قانون کلی انتظار می رود ۱ تا ۲ WBC به ازای هر ۱۰۰۰ عدد RBC در CSF دیده شود. مثلا اگر کل WBC در یک نمونه CSF برابر µL ۱۰ باشد و تعداد RBC برابر µL ۱۰۰۰۰ باشد افزایش چشمگیر WBC وجود ندارد. اما اگر کل RBC ها برابر با µL ۱۰۰ و شمارش WBC برابر µL ۱۰ باشد، افزایش قابل توجه WBC نشان دهنده یک حالت پاتولوژیک است.

وقتی که شمارش RBC یا WBC خون محیطی یک بیمار کم یا زیاد شود بهترین راه برای اینکه مشخص کنیم تعداد WBC در CSF قابل توجه هست یا نه، استفاده کردن از فرمول زیر است:

شمارش لکوسیت CSF

سپس تعیین نوع WBC غالب در نمونه CSF می باشد که اندیکاسیون تشخیصی مشابه با خون محیطی دارد. برای مثال غلبه نوتروفیل ها اغلب به معنی مننژیت باکتریایی، غلبه لنفوسیت ها مرتبط با مننژیت قارچی یا ویروسی و افزایش ائوزینوفیل ها نشان دهنده عفونت انگلی یا واکنش های داروئی و آلرژیک است. باید لنفوسیت های واکنشی را از سلول های لنفومایی افتراق دهیم.

اگر سوزن تخلیه کننده مایع مغزی نخاعی به استخوان های مهره نفوذ کند و یک قسمت از مغز استخوان را بیرون بکشد، پیش سازهای خونساز شامل مگاکاریوسیت ها دیده می شوند. این حالت بیشتر در کودکان رخ می دهد. اما در بزرگسالان با استئوآرتریت هم دیده می شود.

سلول های غیر خونی

سلول های مزوتلیال در CSF حضور ندارند. پس بنابراین حضور هرگونه سلول بافتی بزرگ را باید مشکوک به بدخیمی در نظر بگیریم.اما سلول های خوش خیم بافتی دیگر مثل سلول های شبکه مشیمیه و عنکبوتیه را می توان دید. این سلول ها اکثر اوقات در CSF کودکان و بزرگسالانی که به نوعی تحت اعمال مختلف جراحی یا شنت گذاری قرار گرفته اند حضور دارند. مشاهده این سلول ها با بهره گیری از فرایند ساده ی کشیدن مایع مغزی نخاعی از یک بزرگسال بسیار غیرعادی است.

منبع:

نشریه ی پیام آزمایشگاه شماره 106

شرکت پاس پیوند

مایع مغزی نخاعی CSFگزانتوکرومیاروش نمونه گیری مایع مغزی نخاعیکریستال همتاتوئیدین در CSFاریتروفاگوسیتوز در مایع مغزی نخاعی